«Қостанай минералдары» АҚ үшін мерейтойлы жыл, біз компания дамуының негізгі кезеңдері туралы айтуды жалғастырамыз. Бүгін біз кәдімгі тау жыныстарынан әлемдік маңызы бар өнім дүниеге келген байыту кешені туралы айтатын боламыз. Дәл осы жерде хризотил талшығы ондаған жылдар бойы өндіріліп, Жітіқараны индустриалды Қазақстанның картасында әлемге танытты.
 
Құрылысқа апаратын жол
Байыту кешенінің тарихы 1960 жылдардан басталады, ол кезде хризотил асбестінің ең ірі кен орны ашылғаннан кейін зауыт салудың ауқымды жобасын жүзеге асыру басталды. Жітіқара кен орнының табиғи қорының айтарлықтай болғаны сонша, олар байыту нысанын нөлден құруды талап етті.
1960 жылы 10 мамырда No1 зауыттың құрылысы басталды. Жұмыс қиын жағдайда, бүкіл республиканың белсенді қолдауымен жүргізілді. 1964 жылы 5 қазанда алғашқы кен қабылданып, 1965 жылы 13 қазанда нысанды пайдалануға беру актісіне қол қойылды. Бұл дата зауыттың ресми туған күні болды.
1970 жылы компания 1 миллион тонна дайын өнім шығаратын межеге жетті, 2014 жылы – 16 миллион тонна, ал 2023 жылдың желтоқсанында – 18 миллион тонна.
 
Өндіріс ауқымы
Алғашқы жұмыс жылдарынан бастап фабрика бірден бірнеше бағытты қамтыды: ұсақтау, байыту және жөнелту. Барлық кезеңдер өзара байланысты болды. Бүгінгі таңда байыту кешені үш негізгі кезеңнен тұрады:

• Кенді байыту үшін дайындайтын кенді ұсақтау және сұрыптау цехы: ұсақталған, електен өткізілген, келесі кезеңге кептірілген;
• Кенден талшықты байыту және алу, сорттары бойынша сұрыптау және хризотилді орау бойынша негізгі жұмыстар жүргізілетін байыту цехы;
• Дайын өнімді сақтау және инертті материалдарды қабылдау, жөнелту және тұтынушыларға жеткізумен айналысатынцехы.

Зауыт тәулік бойы дерлік үздіксіз жұмыс істеді. Тоқтауға уақыт болмады: өнімге сұраныс, әсіресе кеңес заманында жоғары болды, өйткені хризотил құрылыста, энергетикада, машина жасауда және басқа да көптеген салаларда қолданылады.
 
Қозғалыс технологиясы
60 жыл ішінде кешен қолмен басқарылатын механизмдерден сандық бақылауға, қарапайым елеуіштер мен конвейерлерден аз шығынмен жоғары технологиялық желілерге дейін ұзақ жолдан өтті. Осының барлығы жаңғырту және тиімділікті арттыру бойынша тұрақты жұмыстың нәтижесі.
2000 жылдардың басынан бастап компания бірте-бірте жаңа өндіріс стандарттарына көшті. Негізгі бағыттардың бірі рудадан талшық алу дәрежесін арттыру болды. Өйткені, кеннен талшықты неғұрлым көп бөлуге болады, өндірістің экономикалық тиімділігі соғұрлым жоғары болады.
Осылайша, ескірген жабдық резеңке және полиуретанды торлармен, орталықтан тепкіш ұсақтағыштармен, сондай-ақ заманауи паллеттеу желілерімен – дайын өнімді ыңғайлы және қауіпсіз орау үшін жабдықтармен ауыстырылды. Зауыттарда шаң жинау жүйелері ауыстырылды, бұл жұмыс жағдайын жақсартты және шаң жүктемесін азайтты.
Соңғы онжылдықтарда энергия үнемдейтін технологиялар енгізілді, кешен ішіндегі көлік ағындары оңтайландырылды, технологиялық карталар қайта қаралды. Осының барлығы дайын өнімнің тоннасына кен, газ және электр энергиясын тұтынуды азайтуға мүмкіндік берді.
 
Экология және қауіпсіздік
Қоршаған ортаны қорғау, еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік мәселелеріне ерекше көңіл бөлінеді. Соңғы жылдары байыту кешенінде шаңды басу, ағып кетуді бақылау және инертті материалдарды қайта өңдеу бойынша бірқатар шаралар жүзеге асырылды. Өндіріс кезінде пайда болатын инертті материалдар жол құрылысында және еңістерді нығайтуда қолданылады.
Сонымен қатар, нормадан азғантай ауытқуларға жедел ден қоюға мүмкіндік беретін ішкі бақылау, цифрлық есепке алу және технологиядағы бұзушылықтарды автоматты түрде есепке алу жүйелері енгізілді.
Мұның барлығы қауіпсіздікті қамтамасыз ету ғана емес, кәсіпорынның тұрақты дамуына қосқан үлес.
 
 Ең маңыздысы — адамдар 
Технологиялық жетістіктерге қарамастан, адамдар қашанда барлық нәрседен жоғары болды және солай болмақ. Байыту кешенінде ондаған мамандар жұмыс істейді: машинистер, операторлар, механизаторлар, лаборанттар, слесарлар, инженерлер. Олардың көпшілігінің тарихы, әулеті, атадан балаға жалғасып келе жатқан тәжірибесі бар.
Бүгінгі күні өзінің мерейтойлық жылы байыту кешені 60 жыл бұрынғыдай сенімділікпен жұмысын жалғастыруда. Тек қазір – заманауи технологиялармен, цифрлық шешімдермен және 1960 жылдары басталған жұмысты жалғастыруға дайын мамандардың жаңа буыны жалғастырмақ.
 
Байыту кешені өндірістің жүрегі ғана емес. Бұл тұрақтылықтың, күш пен алға қарай ұмтылудың бір нышаны.