Қазақстан зайырлы мемлекет болып табылады және бұл қағида ел Конституциясында бекітілген. Зайырлылық қоғамның тұрақтылығын, азаматтардың теңдігін және конфессияаралық келісімді қамтамасыз етуде шешуші рөл атқарады.
Елде әртүрлі ұлттар мен діндердің өкілдері тұрады. Әрбір азамат діни нанымдарды еркін таңдауға немесе оларды мүлдем ұстанбауға құқылы. Мемлекет барлық адамдардың сенімге деген көзқарасына қарамастан теңдігіне кепілдік береді және олардың құқықтарын қорғауды қамтамасыз етеді.
Мемлекеттің зайырлы құрылымының конституциялық негіздері заңнамада нақты белгіленген. Осылайша, Қазақстан Республикасы Конституциясының 7-бабына сәйкес, дін мемлекеттен бөлінген. Бұл дегеніміз, мемлекеттік институттар діни ұйымдардан тәуелсіз жұмыс істейді және барлық шешімдер елдің Конституциясы мен заңдары негізінде қабылданады. Сонымен бірге мемлекет әртүрлі конфессиялар өкілдерінің бейбіт қатар өмір сүруіне жағдай жасай отырып, азаматтардың ар-ождан мен дін бостандығына құқығын құрметтейді.
Конституцияның Қазақстан аумағындағы діни ұйымдардың қызметі заңға сәйкес жүзеге асырылатыны және конституциялық құрылыстың негіздерін, адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, қоғамдық тәртіпті қорғауды, азаматтардың денсаулығы мен қоғамның имандылығын қамтамасыз ету мақсатында шектелуі мүмкін екендігі туралы ережесі де маңызды болып табылады. Бұл норма қоғамдық тұрақтылықты сақтауға және мемлекет пен қоғамның мүдделеріне нұқсан келтіруі мүмкін деструктивті идеялардың таралуын болдырмауға бағытталған.
Мемлекеттің зайырлы сипаты білім беру саласында да көрініс табады. Қазақстан Республикасы Конституциясының 33-бабының 5-тармағына сәйкес білім беру ұйымдарындағы білім беру және тәрбиелеу жүйесі рухани білім беру ұйымдарын қоспағанда, зайырлы сипатта болады. Бұл өскелең ұрпақтың бойында ғылыми білімге, адам құқықтары мен азаматтық қоғам қағидаттарын құрметтеуге негізделген объективті дүниетанымның қалыптасуына ықпал етеді.
Зайырлылық діннен бас тартуды білдірмейді. Керісінше, бұл барлық конфессиялар мен дүниетанымдарды құрметтеуді, мемлекеттік шешімдер діни нұсқаулар емес, заңдар негізінде қабылданады деген қағиданы қатаң сақтауды білдіреді. Бұл тәсіл діни бостандық пен қоғамның мүдделері арасындағы тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев мемлекеттің зайырлы сипатын сақтаудың және дінаралық келісімді нығайтудың маңыздылығын бірнеше рет атап өтті. Ол түрлі діндер мен мәдениеттер өкілдері арасындағы үйлесімділік елдің тұрақтылығы мен дамуының негіздерінің бірі, ал әртүрлілікке құрмет — қазақстандық қоғамның маңызды құндылығы екенін атап өтті.
Бүгінгі таңда зайырлылық принципі қоғамдық өмірде маңызды рөл атқарады. Ол халық бірлігін нығайтуға, өзара сыйластықты дамытуға, елдегі бейбітшілік пен қоғамдық келісімді сақтауға ықпал етеді.
Осылайша, зайырлылық көпұлтты және көпконфессиялы мемлекет жағдайында қоғамның тұрақтылығын, қауіпсіздігін және үйлесімді дамуын қамтамасыз ете отырып, Қазақстанның мемлекеттік құрылымының негізгі негіздерінің бірі болып қала береді.
